3S                         Süleyman Soner Selçuklu

İnsan Kaynakları Eğitim ve Yönetim Danışmanlığı

Sistem Sinerji Strateji Sorumluluk

Trafik/Trafikte Sinyaller Hakkında

TRAFİK TEKNİK

 EĞİTİM BÖLÜMÜ

TRAFİKTE SİNYALLER HAKKINDA     

Prof. Dr. Müh . Muhittin Özdirim

muhittinozdirim@gmail.com

 (Gazi Üniversitesi Fen Bil. Enst. Traf. Plan ve  Uyg. Ana Bilim Dalı Emekli Öğr. Üyesi)       Dünya Bankası verilerine göre sağlıklı trafiğin üç unsuru olan Mühendislik , Eğitim ve Denetimin içinde önemine göre sıralamada, % 30 etkinlikle  Mühendislik en başta gelmektedir , Burada kastedilen aslında “Altyapı tekniğidir”.  Sinyaller de bunun içinde başı çeker.

      Sinyal, kavşakta kesişen akımları zamansal olarak birbirinden ayırır. Yani, bir taraf geçerken diğer taraf durur. Burada basitçe tanımlanan  bu işleyişin temelinde bilimsel ve teknik bir  yapılanma  yatar. Ancak bunun esaslarının da henüz ülkemizde  tam olarak anlaşıldığı söylenemez.  . Çünkü uygulamalarda süreler ve sistem hiçbir esasa ve hesaba  dayanmadan çoğunlukla  yanlış olarak çalıştırılmaktadır. Sinyal adedi gerekli şekilde hesaplanmamakta, kavşaklar yanlış düzenlenmektedir. Bazen de  mevcut sinyallerin uzun süreler arızalı kalmasının yanında sökülerek halk ve araçların ortada bırakıldığına da şahit olursunuz..Sonunda bu yetersizlikler “Kaza” şeklinde sonuçlanmakta ve ülkemiz üzerinde  yaşayanlarıyla birlikte bunun bedelini Zamanı,Malı ve Canı ile ödemektedir. İşin en acı tarafı bütün bunların nedenlerini araştırmanın kimsenin aklına gelmediğidir. Bu olumsuzluklar pek çok altyapı tesislerinde olduğu için de  halkın saygısını kazanmamaktadır. Bir ülkede trafik düzenini açısından en önemli olan da budur aslında.

       Amerikalılar bu konuyu  : “ Bu tesisler Respectful (saygılı) olmalı “ diyerek ifade ederler. Bakımını ve işletmesini doğru dürüst yapamayacaksan , onları oradan kaldırman en iyisidir…

      Ankara’da tüm ilgili ve yetkililere çok defa anlattığım fakat bir türlü değiştirilmeyen bazı önemli şeylere değinmek istiyorum . Bütün bunlar hepimizin can ve mal güvenliği ile ilgilidir.

1) Trafik akımını idare eden sinyaller kavşaktaki tüm araçlar tarafından görülebilmelidir . Bunun için de yeterli adette olmalıdır . Eksik sayıda olması kaza nedeni olabilmektedir . Ankara’da çok önemli bazı yerlerde buna uyulmadığı tespit ediyoruz. Örneğin , çok geniş caddelere konulan sinyallerin sayısı yetersizdir. Buralarda bekleyen araçlara tek  bir sinyalden yol verildiğini görebilirsiniz . Oysa bu sinyaller önünde duran büyük bir araç tarafından kapatıldığında, sinyali göremeyen araçların kırmızı ışıkta hareket edip kaza yapması işten bile değildir . Dikmen caddesi ile Çetin Emeç bulvarının kesim noktasındaki alt geçidin üstündeki sinyalize rotarinin sola dönüş kısmında eskiden sağlı sollu iki sinyal varken daha sonra soldaki sinyal kaldırılmış ve tek bir sinyalle trafik yıllarca idare edilmiştir. Trafik Güvenlik Kurulunun çok yakınındaki bu durum bir çok defa bu kuruldaki belediye temsilcisine ve kuruldaki bir çok görevliye iletildiği ve trafikle ilgili kongrelerde bildiri olarak verildiği halde değişen hiçbir şey olmamıştır.Aynı durum Genel Kurmay Kavşağında da halen görülmektedir. Burada da bir çok araca bir tek sinyal yol vererek sayı ikiden bire inmiş bulunuyor . . AB ülkelerinde ise geçerli olan standarda göre her şeritteki bir araç için en az bir sinyal konulmaktadır.

Buna ek olarak bazı hallerde ( çok hızlı ve yoğun trafiğin aktığı ) en kritik yerlerde sinyallerin tümden söküldüğünü de görüyoruz . Örneğin, Ankara’daki  Anadolu Bulvarının Eskişehir yolu ile kesim yerindeki sinyallerin uzun süredir çalışmaması gibi. Bu konu , İnsan ve Kültür Vakfı tarafından ilgililere intikal ettirildiğinde alınan cevap şöyle olmuştur: Sökülen sinyaller yatırım programına alınmıştır .

Bu program ne zaman yatırıma geçecek ? , Oysa kazalar "An meselesidir" . Gelişmiş ülkelerde bir saniye bile kontrolsüz bırakılmayan böyle hallerde buraya Mobil jeneratör konup bu lambaların çalışması.temin edilir . Bizde de bu yapılamaz mıydı ? 

 2 ) Sinyallerde yapılan hatalar sade sayısından oluşmamaktadır . Sinyal , üzerinde bulunduğu Kavşağın kapasitesini azaltmamalıdır . Bunun için yol verdiği akımların sayısının az olması gerekir ki buna Faz sayısı denir . Bu konuda teknik ayrıntıya girmeden açıklanabilecek şey .: Bir faz içinde aynı anda birbirini kesmeyen akımları beraber akıtmaktır . Bunu en iyi yapan Sinyalize Rotari denilen sistemdir . Bu sistemde 2 Fazda ( Sol dönüşler de dahil )tüm trafik akımları halledilir . Tabii bu sistemin uygulaması için yerin yeterli büyüklükte olması gerekir .Bu alan yaklaşık 60 m .x 60 m . kadar olmalıdır . Bu sistemde çatışan akım sayısı az olduğu için her bir akıma verilen yeşil süresi uzun olur . Bir zamanlar , Ankara’da 1973 yılında belediye başkanı olan rahmetli Vedat Dalokay’ a teklif ettiğim bu sistem sayesinde Atatürk Bulvarından başlayan trafikteki olumlu gidişi , o zamanları yaşayanlar hatırlayacaktır.

 Bu sistemin Metro çalışması bahanesi ile bozulması sonucu Akay Kavşağında ortadaki dairesel göbeğin, tüm karşı koymama rağmen 1990’ da  o zamanki ilgililer tarafından  kaldırılması ile faz sayısı ikiden üçe çıkarılmış ve oluşan birikmeler , şimdiki belediyeciler tarafından üç katlı tünel gibi  pahalı bir çözümle halledilmeye çalışılmıştır .

Bu gün belediyenin İçten Dönüşlü adını verdiği Gimat kavşağında gerçekleştirdiği çözüm de 4 faz kullanıldığı için çok yakında artan trafiğe yukarıdaki nedenlerle cevap vermediği görülmüştür. İlgililerin Avrupa’da gördükleri bu sistemin  orada çok az trafiğe cevap verdiği göz ardı edilmiş bulunuyor .( Ref: 1 ) Sinyalize Rotari konusu Alman Profesör W. Korte Tarafından Referans kitabında çok iyi anlatılmış bulunuyor . ( Ref: 2  ) .

Profesör, referanstaki Kitabının 364. sayfasında :  Bu tip çözüm için : “ Kent içlerindeki çok yüklü kavşaklar için uygun çözüm” demiştir . Prof. Dr. Korte , Almanya’yı 2. Dünya Harbi sonucu yangın yerinden bu günkü haline getiren bilim adamlarından biridir . Daha fazla detay için ( Referans 3 )’ e de  bakılabilir . Tanzimat şairlerimizden biri olan Ziya Paşa : Herkes için doğru olan şu sözleri söylemiştir :“Ayinesi iştir kişinin lafa bakılmaz , Şahsın görülür rütbei aklı eserinden” .

Ayrıca , AASHO 1965 te de bu tür kavşağı High Type olarak adlandırmıştır .               ( Ref: 4 )

Bütün bunlardan sonra ve 15 yıldır görülenler ortada olduğuna göre , sinyalize rotarilere karşı çıkmadan önce  uygulayıcılar tarafından çok iyi etüt edilmesi ve öğrenilmesi gerekiyor . Sinyalize Rotarilerin bu gün Avrupa ve  özellikle Uzak Doğu ülkelerinde görmediğini iddia edenlere gelince : Bu ülkeler, 2. Dünya savaşında yıkılmış ve yeniden inşa edilmiş olduklarından paralel ve tek yönlü yol ağı kurup sinyalize rotari yerine bina bloklarının etrafından dönme sağlamışlardır.

Bizde bu olay olmadığı için tüm sol dönüşler kavşağın içinde halledilmek zorundadır ve Sinyalize Rotarili çözümde , çok olan bu dönüşler için belediyenin yaptığı (Gimat kavşağında olduğu gibi) Rotari için uygun büyüklükte yer olması halinde     4 fazlı sisteme   gerek yoktur...

R E F E R A N S L A R 

1 ) Kaya , İ ., Aslan , A ., İç Dönüşlü Kavşak Önerisi ve Gimat Örneği Uygulaması , Trafik ve Yol Güvenliği Kongresi ‘ ne verilen bildiri , S. 291- 296 , Ankara 2003 .

2 ) Prof. J.W. Korte ., Grundlagen der Strassenverkehrsplanung in Stadt und Land  Bau Verl . GmbH . Wiesbaden . Berlin .

3 ) Prof. Dr. Müh. Özdirim , M., Trafik Dergisi Sayı 10 , S. 30 – 32 , Ankara Trafik Vakfı 2005 .

4 ) A Policy on Geometric Design of Rural Highways 1965 ., S.463 , 464 ., A. A. S. H.O., Washington D. C.